İskân nedir? Yapı kullanma izin belgesi nasıl alınır ve sorgulanır?

İskân, resmî adıyla yapı kullanma izin belgesi, bir binanın ruhsatına ve onaylı projelerine uygun olarak tamamlandığını gösteren ve kullanılmasına izin veren belgedir (3194 sayılı İmar Kanunu m.30; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.4). Belgeyi yapı ruhsatını veren idare düzenler; Adana’nın merkez ilçelerindeki yapıların çoğu için bu, ilgili ilçe belediyesidir. Kullanma izni alınmamış bina, izin alınana kadar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlandırılmaz; kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş de bu belgeye bağlıdır.

Kısaca:

• İskân, yapı kullanma izin belgesinin gündelik adıdır.
• Başvuruyu mal sahibi, yapı ruhsatını veren idareye yapar; idare başvuruyu en geç 30 gün içinde sonuçlandırmak zorundadır.
• Başvuruda fenni mesul ya da yapı denetim kuruluşu raporları, enerji kimlik belgesi ve fotoğraflar verilir; belediye SGK’ya borç olmadığını gösteren belgeyi arar.
• e-Devlet’te tüm Türkiye için tek bir iskân sorgulama ekranı yok; en kesin bilgi ruhsatı veren belediyededir.
• Ruhsat, başlama süresiyle birlikte 5 yıl içinde bitirilmeyen yapılarda hükümsüz sayılır.

Not: Tarih derslerindeki “iskân politikası” nüfusun belli bölgelere yerleştirilmesini anlatır; bu yazının konusu yapı kullanma iznidir.

İçindekiler

1. Yapı kullanma izin belgesi (iskân belgesi) nedir?
2. İskân ne işe yarar?
3. İskân nasıl alınır?
4. Adana’da iskân başvurusu nereye yapılır?
5. İskân sorgulama nasıl yapılır? e-Devlet’te var mı?
6. İskânı olmayan ev alınır mı?
7. 5 yıl içinde iskân alınmazsa ne olur?
8. Müteahhit iskân almıyorsa ne yapmalı?
9. Yapı kayıt belgesi iskân yerine geçer mi?
10. Sık sorulan sorular

Yapı kullanma izin belgesi (iskân belgesi) nedir?

Yapı kullanma izin belgesi, yapının ruhsat eki projelerine uygun olarak tamamlandığını gösteren, kullanımına izin veren ve yönetmelikteki forma (Ek-9) göre düzenlenen onaylı belgedir (PAİY m.4). Günlük dilde “iskân”, “iskân belgesi” ya da “iskân ruhsatı” denir; Harçlar Kanunu da “yapı kullanma iznini (iskan belgesini)” ifadesiyle ikisini aynı anlamda kullanır.

Kanuna göre inşaatın bitme günü, kullanma izninin verildiği tarihtir (İmar Kanunu m.31). İskân, yapı sahibini kanuna, ruhsata ve eklerine aykırılıktan doğacak sorumluluktan ya da vergi, resim ve harç yükümlülüklerinden kurtarmaz (m.30).

İskân ne işe yarar?

İskân, binanın kanuna uygun olarak kullanılabilmesini sağlar ve tapunun kat mülkiyetine geçmesinin şartıdır. Pratikte şu konularda karşınıza çıkar:

• Abonelikler: Kullanma izni alınmayan yapılar izin alınıncaya kadar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlandırılmaz; yönetmelik buna haberleşme ve benzeri hizmetleri de ekler (İmar Kanunu m.31; PAİY m.64). Adana’daki abonelik adımları için yeni eve taşınma abonelikleri yazımıza bakabilirsiniz.
• Tapu: Kat irtifakının kat mülkiyetine çevrilmesi, yapının tamamı için düzenlenen yapı kullanma izin belgesine bağlıdır (KMK m.3). Ayrıntılar: kat irtifakı ve kat mülkiyeti.
• Kredi: Konut kredisinde son kararı banka verir; iskânı olmayan bir daire için kredi düşünüyorsanız başvurmadan önce bankanıza sorun.

İskân nasıl alınır?

İskân, bina tamamlandığında mal sahibinin yapı ruhsatını veren idareye başvurmasıyla alınır; idare yapıyı ruhsat ve eki projelere göre denetler ve uygun bulursa 30 gün içinde belgeyi düzenler (İmar Kanunu m.30; PAİY m.64). Adımlar şöyle:

1. Yapı, ruhsata ve eki projelere uygun olarak tamamlanır.
2. Fenni mesuller ya da yapı denetim kuruluşu, yapının projelere, fen ve sağlık kurallarına uygun yapıldığını ve uygun malzeme kullanıldığını gösteren raporları hazırlar.
3. Yetki belgeli mimar, mühendis ya da kuruluş enerji kimlik belgesini düzenler.
4. Mal sahibi, dilekçe ya da idarenin formuyla başvurur; raporlar, enerji kimlik belgesi ve yapının fotoğrafları eklenir.
5. İdare, ayrıca başvuru istemeden yapının ruhsat ve eklerine uygun tamamlanıp tamamlanmadığını belirler.
6. Uygunsa belge 30 gün içinde düzenlenir; eksik varsa tamamlatılır ve aynı süreç tekrarlanır. Belgenin birer örneği mal sahiplerine, müteahhide ve fenni mesullere verilir.

İskân aşamasında belediye, her bağımsız bölüm için cins tashihi harcını yapı kullanma izni harcıyla birlikte tahsil eder; bu harç 2026’da genel tarifeyle bağımsız bölüm başına 4.752,40 TL’dir (Harçlar Kanunu m.132 ve 4 sayılı tarife 13/a).

İskân için gerekli belgeler

Yönetmeliğe göre iskân başvurusunda dilekçe ya da idarenin formu, fenni mesul veya yapı denetim kuruluşu raporları, enerji kimlik belgesi ve yapının fotoğrafları dışında belge istenmez (PAİY m.65). Bunlara ek olarak belediye, inşaat nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na borç bulunmadığını gösteren belgeyi iskândan önce aramak zorundadır (5510 sayılı Kanun m.90).

İdare; malzeme irsaliyesi ve faturası, doğalgaz uygunluk belgesi, itfaiye raporu, sığınak raporu, vergi borcu olmadığına dair yazı ya da belediyece alınan vergi ve harçların makbuzları gibi belgeleri başvuru sahibinden isteyemez (PAİY m.65).

Kısmi iskân nedir?

Kısmi iskân, binanın kullanılabilir durumdaki bir kısmı için verilen yapı kullanma iznidir (İmar Kanunu m.30). Verilebilmesi için bu bölümlere hizmet eden ortak alanların tamamlanmış ve kullanılabilir olması ve yapıda mevzuata aykırılık bulunmaması gerekir; binada yalnızca izin alan bölümler elektrik, su ve benzeri hizmetlere bağlanır (PAİY m.64). Kat mülkiyetine geçiş için ise yapının tamamına ait yapı kullanma izin belgesi aranır.

Adana’da iskân başvurusu nereye yapılır?

İskân başvurusu, yapı ruhsatını veren idareye yapılır (İmar Kanunu m.30). Büyükşehirlerde bu, çoğu yapı için ilçe belediyesidir: 5216 sayılı Kanun, kanunla münhasıran büyükşehir belediyesine verilenler dışındaki görevleri ilçe belediyelerine bırakır; büyükşehir belediyesi ise kendi görev ve hizmetlerinin gerektirdiği projelerde imar uygulaması ve ruhsatlandırma yapar (m.7).

Çukurova Belediyesi’nin sitesine göre ilçede ruhsat başvurularını İmar ve Şehircilik Müdürlüğü, yapı kullanma izin belgesi başvurularını Yapı Kontrol Müdürlüğü sonuçlandırıyor (Belediye Evleri Mah., Türkmenbaşı Bulvarı No: 61). Seyhan, Yüreğir ya da Sarıçam’daki bir yapı için ilgili ilçe belediyesine başvurulur. En kesin yol, yapı ruhsatında hangi idarenin adı yazıyorsa oraya gitmektir.

İskân sorgulama nasıl yapılır? e-Devlet’te var mı?

e-Devlet’te tüm Türkiye için tek bir iskân sorgulama hizmeti bulunmuyor; iskânı en kesin olarak yapı ruhsatını veren belediyeden öğrenirsiniz. 23 Eylül 2026’da yaptığımız kontrolde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın e-Devlet hizmetleri arasında iskân sorgulaması yoktu; Çukurova Belediyesi’nin e-Devlet hizmetlerinde de imar durumu ve arsa metrekare birim değeri sorgulaması var, iskân sorgulaması yok. e-Devlet’te “Yapı Kullanma İzin Belgesi (İskan) Verilmesi” adıyla görünen hizmet Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na ait bir başvuru hizmetidir, konutun iskânını sorgulama ekranı değildir.

İskânı şu yollarla kontrol edebilirsiniz:

1. Belgenin kendisini isteyin. Satıcıdan ya da müteahhitten yapı kullanma izin belgesinin bir örneğini isteyin; tarihini ve sayısını ruhsatı veren belediyeden teyit edin.
2. Belediyeye sorun. Ada ve parsel bilgisiyle ruhsatı veren idareye başvurup yapının iskânı olup olmadığını, kısmi mi tam mı olduğunu sorun.
3. Tapu kaydına bakın. Satıcı, e-Devlet’teki “Taşınmaz Yetkilendirme İşlemleri” ile size yetki verirse “Yetkilendirildiğim Taşınmaz Sorgulama” ekranından kaydı görürsünüz. Bitmiş bir binada kayıt hâlâ kat irtifaklıysa iskân alınmamış olabilir ya da alınmış ama kat mülkiyetine geçilmemiş olabilir; ayırt etmek için belediyeye sorun.
4. Emlak işletmesine sorun. Aracı işletmenin satıcıyla yaptığı yetkilendirme sözleşmesinde taşınmazın imar ve yapı kullanma izin durumu yazılmak zorundadır (Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik m.15).

İskânı olmayan ev alınır mı?

İskânı olmayan ev hukuken alınabilir, tapu devri iskâna bağlı değildir. Ama bedeli ödemeden önce iskânın neden alınmadığını öğrenmek gerekir, çünkü sonuçlar nedene göre değişir:

• Bina ruhsatına uygun bitmiş, evrak eksik kalmışsa (örneğin müteahhidin vergi ya da SGK borcu), kanunda çözüm yolu var; aşağıda anlatıyoruz.
• Binada projeye aykırılık varsa iskân, aykırılık giderilmeden alınamaz. İmar mevzuatına aykırılık, idarenin bildirimiyle tapu kaydının beyanlar hanesine işlenir (İmar Kanunu m.32); kayıtta böyle bir not olup olmadığına bakın. DASK da mevzuata ve projesine aykırı inşa edilen binaları sigortalamama hakkına sahiptir (6305 sayılı Kanun m.10).
• Bina hiç tamamlanmamışsa ruhsat süresi ve yeniden ruhsat konusu gündeme gelir (bir sonraki bölüm).

Projeden alımda bir inceliğe dikkat edin: Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik, kat irtifaklı konutun tüketici adına tescil edilip oturmaya elverişli şekilde teslim edilmesini de “teslim” sayar (m.10). Bu yüzden sözleşmede teslim tarihinin yanında iskân için öngörülen tarihi de yazdırın. Yükselir İnşaat’ın devam eden projelerinden birine bakıyorsanız, iskân için öngörülen takvimi satış ofisimizden yazılı olarak isteyebilirsiniz.

5 yıl içinde iskân alınmazsa ne olur?

Kanunda iskân için ayrı bir 5 yıllık süre yoktur; 5 yıl, yapı ruhsatının süresidir. Ruhsat tarihinden itibaren 2 yıl içinde yapıya başlanmazsa ya da yapı, başlama süresiyle birlikte 5 yıl içinde bitirilmezse ruhsat hükümsüz sayılır ve yeniden ruhsat alınması gerekir (İmar Kanunu m.29). Yönetmelik de iskânın bu 5 yıllık süre içinde düzenlenmesi gerektiğini söyler (PAİY m.64).

• Süre dolmadan başvurulursa ruhsat, ilk ruhsat tarihindeki plan ve mevzuata göre beş yıl uzatılarak yenilenebilir; süreye bağlı yenileme en çok iki kez yapılır (PAİY m.54).
• Yapı ruhsatına uygun tamamlandığı hâlde süresinde iskân düzenlenmediği için ruhsatı hükümsüz kalmışsa, fenni mesullerin ya da yapı denetim kuruluşunun denetim raporu ve idarenin dosyada ve yerinde incelemesiyle yeniden ruhsat alınmadan iskân verilir (PAİY m.54).
• Yapı bitmemişse inşaata devam etmek için yeni ruhsat gerekir. 1 Temmuz 2026’da yapılan değişiklikle, 2 yıl içinde başlanmış yapılarda yangın, deprem, ısı ve su yalıtımı, çevre ve enerji verimliliği konularında güncel mevzuat, diğer konularda ilk ruhsat tarihindeki mevzuat uygulanıyor (PAİY m.54).

Müteahhit iskân almıyorsa ne yapmalı?

Müteahhit iskân almıyorsa önce nedenini belediyeden öğrenin; mevzuat bazı durumlarda iskânın müteahhit olmadan da verilebilmesine imkân tanıyor. Sırasıyla:

1. Belediyeden durumu öğrenin. Ruhsatı veren idareye yazılı başvurup iskân başvurusu yapılıp yapılmadığını ve eksiklerin ne olduğunu sorun. Yönetmelik, iskân aşamasında parseldeki bütün maliklerin muvafakatini aramıyor (PAİY m.64).
2. Engel müteahhidin borcuysa: Bina tamamlanmış ve bu durum yapı sahibi, fenni mesuller ve idare görevlilerinin birlikte düzenlediği tespit tutanağıyla belirlenmişse, yalnızca müteahhidin vergi ve SGK borçları yüzünden iskân verilemiyorsa, müteahhit olmayan yapı sahibinin talebiyle idare iskân verir (İmar Kanunu m.28).
3. Müteahhit imzadan kaçınıyorsa: Yapının süresinde ve ruhsata uygun tamamlandığı belgelenmişse, müteahhide, şantiye şefine ya da mimari proje müellifine ulaşılamaması veya haklı gerekçe olmadan imzadan kaçınması hâlinde belge onların imzası olmadan düzenlenir (PAİY m.64).
4. Sözleşmeye dayanın. Satış ya da kat karşılığı sözleşmenizdeki iskân ve teslim hükümlerine göre müteahhide noter aracılığıyla ihtarname gönderin. Arsa sahibiyseniz iskân yükümlülüğünün sözleşmede nasıl yer alması gerektiğini kat karşılığı inşaat sözleşmesi yazımızda anlattık.
5. Tüketici yollarını kullanın. Ön ödemeli konut satışında satıcı yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi yerine getirmezse tüketici, teslime kadar herhangi bir bedel ödemeden sözleşmeden dönebilir (Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik m.9). Uyuşmazlıkta tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulabilir; bu aşamada bir avukattan destek alın.

Bu sorunu baştan yaşamamak için müteahhidin yetki belgesini ve tamamladığı projeleri inceleyin: müteahhit sorgulama.

Yapı kayıt belgesi iskân yerine geçer mi?

Hayır, yapı kayıt belgesi iskân değildir. 2018’deki imar barışı düzenlemesiyle ruhsatsız ya da ruhsatına aykırı yapılara verilen bu belge, yapının kullanım amacına yöneliktir; belgeli yapılara talep hâlinde geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir (İmar Kanunu geçici m.16).

• Maliklerin tamamının muvafakati varsa ve imar planında umumi hizmet alanına denk gelen kısımlar terk edilirse, yapı kayıt belgesiyle yapı kullanma izin belgesi aranmadan cins değişikliği ve kat mülkiyeti kurulabilir; bu durumda kayıt bedelinin iki katı ödenir.
• Belge, yapının yeniden yapılmasına ya da kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir; yapı yenilenirse yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır.
• Başvuru süresi kanunla sınırlıydı ve sona erdi; güncel kanun metninde yeni bir başvuru dönemi yok.

Bir yapı kayıt belgesinin gerçekliğini e-Devlet’teki “İmar Barışı Yapı Kayıt Belgesi Doğrulaması” hizmetinden kontrol edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yapı ruhsatı ile iskân arasındaki fark nedir?

Yapı ruhsatı inşaata başlamadan alınır ve binanın hangi projeyle yapılacağını onaylar; İmar Kanunu kapsamındaki yapılar için, kanundaki istisnalar dışında zorunludur (m.21). İskân ise yapı bittiğinde alınır ve binanın bu ruhsata ve projelere uygun tamamlandığını gösterir (m.30). Ruhsatsız bir yapı, önce ruhsata bağlanmadan iskân alamaz.

İskân alınınca tapu kendiliğinden kat mülkiyetine geçer mi?

Kanuna göre evet. Belediye yapı kullanma izin belgesini MAKS’a yükleyince kadastro müdürlüğü tescil bildirimi düzenler, tapu müdürlüğü de cins değişikliğini ve kat mülkiyetine geçişi başka belge istemeden yapar; döner sermaye alınmaz (KMK m.10). Geçiş yapılmamışsa kat irtifakı sahiplerinden biri başvurabilir.

İskânı olan bina depreme dayanıklı mıdır?

İskân, yapının ruhsat ve eki projelere uygun tamamlandığını ve kullanılmasında fen bakımından sakınca görülmediğini gösterir (İmar Kanunu m.30); tek başına bir deprem performansı raporu değildir. Bir binanın deprem güvenliğini nasıl değerlendirebileceğinizi depreme dayanıklı bina nasıl anlaşılır yazımızda anlattık.

Kaynaklar

• 3194 sayılı İmar Kanunu (m.21, 28–32, geçici m.16) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (m.4, 54, 64, 65) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (m.1–17, 66) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m.90) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (m.7) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (m.58, 59, 63, 67, 132 ve 4 sayılı tarife) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu (m.10, 11) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik (m.5–10) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik (m.15, 16, 20, ek m.1, geçici m.1) (Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Yapı Kontrol Müdürlüğü (Çukurova Belediyesi)
• İmar ve Şehircilik Müdürlüğü (Çukurova Belediyesi)
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı hizmetleri (e-Devlet Kapısı)
• Çukurova Belediyesi hizmetleri (e-Devlet Kapısı)
• Yapı Kullanma İzin Belgesi (İskan) Verilmesi (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı) (e-Devlet Kapısı)
• Taşınmaz Yetkilendirme İşlemleri (e-Devlet Kapısı)
• Sıkça Sorulan Sorular (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü)

Son güncelleme: 23 Eylül 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işlem öncesinde belediyenin imar birimi, tapu müdürlüğü veya bir avukatla teyit edin.